کتاب قرآن وتفسیر برای دانش آموزان جزء یک
|
کتاب
قرآن وتفسير
مدرسه
رسالت
نوشته
شده توسط: منصوره شبيري
سال
2013-2014
جزء 1
|
درس اول : سوره ماعون
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
أَرَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ *
فَذَلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ * وَلَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ
* فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ * الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ *
الَّذِينَ هُمْ يُرَاءُونَ * وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ.
--------------------------
معنای کلمات قرآنی:
یکذب بالدین: منکر روز قیامت .
یدع الیتیم: با شدت یتیم را از خود دور میکند.
یحض: از باطن کمک به یتیمان را نمی پسندد.
فویل للمصلین: وای بر نمازگذاران.
ساهون: غافل بودن.
یراؤون: ریا کاران ومنافقان.
یمنعون الماعون: منع احسان کردن به دیگران.
شرح این
سوره :
إنكار معاد وروز جزا :
اين سوره
قرآني در مورد آن اشخاصی صحبت میکند که
منکر روز جزا یعنی روز قیامت هستند وبرای پیامبر ومسلمانان صفات این افراد را نشان
میدهد :
1- در اولین آیه خداوند خطاب به
پیامبر گرامی اسلام (ص) میکند ومیفرماید: (أرأیت الذی یکذب بالدین) آیا ای پیامبر
آن کسانی که منکر روز جزا وقیامت هستند را مشاهده کردی.
2- (فذلک الذی یدع
الیتیم): سپس در این آیه شروع به وصف این افراد میکند ومیفرماید آن شخص کسی است که
با یتیمان بد رفتاری میکند وبا خشم وشدت بسیار زیاد با آنان برخورد میکند.
3- (ولا یحض علی
طعام المسکین) : و حتی این احساس که انسان دوست دارد به یتیمان ونیازمندان کمک کند
نیز از قلبش بیرون رفته یعنی نه اینکه کمک به نیازمندان نمیکند بلکه حتی دوست هم
ندارد که به آنان کمک کند.
4- (فویل للمصلین):
وای بر نمازگذاران، چرا وای بر انسانهای نمازگذار در این آیه آمده است در حالی که
خداوند نمازگذاران را دوست دارد؟ جواب آن را در آیه بعد قرآن توضیح میدهد.
5- (الذین هم عن
صلاتهم ساهون): آنهایی که از نماز خویش غفلت میکنند، در اینجا این سؤال مطرح میشود
که آیا مقصود از ساهون آن انسانهایی هستند که در حین نماز مثلا دچار سهو میشوند
وبعضی از اجزا نماز را فراموش میکنند؟ میگوییم اگر مقصود این باشد باید آیه به این
گونه میامد : الذین هم فی صلاتهم ساهون لیکن آیه میفرماید عن صلاتهم ساهون ومعنا
اینگونه میشود که اینها از اصل نماز غافل هستند، واین خود بحث بسیار مفصلی دارد .
گاهی وقتها انسان نماز نمیخواند وکسانی که نماز نمیخوانند
به دو قسمت تقسیم میشوند : 1- نوع اول نماز نمیخوانند لیکن اعتقاد به نماز واینکه
یکی از تکالیف اسلامی است دارند ومیدانند که موجبات نماز نخواندن غضب الهی را در
بر دارد لیکن نفس اماره آنها اجازه نمیدهد وبه این نوع فاسق گفته میشود. لیکن 2-
نوع دوم کسانی هستند که نماز نمیخوانند واصلا به نماز اعتقادی ندارند وحتی اگر از
آنها پرسیده شود که چرا نماز نمیخوانند میگویند من اعتقادی به واجب بودن نماز
ندارم وبه اینها هرچند که در ظاهر در بین مسلمانان زندگی میکنند لیکن کافر گفته
میشود زیرا هر کس اصلی از اصول اسلامی را منکر شود از دین اسلامی خارج میشود وبه
او کافر میگویند.3- وبعضی انسانها نماز میخوانند لیکن نماز آنها فقط برای مردم است
یعنی از روی ریا ونفاق اینکار را انجام میدهند ووقتی خود تنها باشند نه تنها
نمیخوانند بلکه حتی اعتقادی به آن هم ندارند وبه این افراد در قرآن منافق گفته
میشود که این نوع از مردم از دو نوع دیگر بسیار خطرناک تر هستند وعذابشان در روز
قیامت بسیار شدید خواهد بود زیرا اینها به اسم دین واسلام میتوانند مردم را گمراه
کنند وبسیاری از حقایق اسلامی را تحریف نمایند.
6- (الذین هم یراؤون) : سپس در
این آیه قرآن مقصود خود را از این نمازگذاران بیان میکند ومیفرماید آنها کسانی
هستند که ریا ونفاق نماز را ادا میکنند یعنی اینها همان نوع سوم هستند.
7- (ویمنعون
الماعون): ماعون در واقع به هر چیزی که کم باشد یا کوچک باشد گفته میشود ودر این
آیه مقصود این است که این افراد کسانی هستند که حتی کمترین چیزی که میتواند انسان
به افراد نزدیک یا دوستان خود بدهد را نیز منع میکنند یعنی نه خود به دیگران احسان
میکنند ونه میگذارند کس دیگری این کار را انجام دهد.
أحادیثی از پیامبر واهل البیت در این زمینه
1- امام صادق علیه السلام
میفرمایند: (من عمل للناس کان ثوابه علی الناس وکل ریاء شرک) : هر کس عملی را برای
مردم انجام دهد باید ثوابش را از مردم بگیرد وهر عملی که با ریا انجام گیرد شرک
است.
2- پیامبر گرامی اسلام میفرمایند
: (إن المرائی یدعی یوم القیامئ بأربعة أسماء یا کافر، یا فاجر، یا غادر ، یا خاسر
حبط عملک وبطل أجرک فلا خلاص لک فالتمس أجرک ممن کنت تعمل له: ریا کار در روز قیامت به چهار اسم خوانده میشود
ای کافر ای فاجر ای خائن وای کسی خسارت دیده، عملت نابود گشته واجرت از بین رفته
وهیچ خلاصی نداری پس ثواب عملت را از آنهایی بگیر که برایشان این کارها را انجام
میدادی.
تمرین این درس
به سؤالات زیر پاسخ دهید:
1- معنای کلمه دین در اولین آیه
این سوره چیست؟ -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
2- مقصود از یدع الیتیم چیست؟
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
3- چرا خداوند در این سوره گفته
است وای بر نمازگذاران مقصود کدام نمازگذاران است؟ -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
کلمات ناقص را کامل کنید
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ
الرَّحِيمِ
أَرَأَيْتَ الَّذِي * فَذَلِكَ الْيَتِيمَ * وَلَا عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ * فَوَيْلٌ * الَّذِينَ هُمْ عَنْ سَاهُونَ * الَّذِينَ * وَيَمْنَعُونَ .
معنای کلمات زیر را بنویسید
1-
یدع:
2-
یحض:
3-
ساهون:
4-
یراؤون:
5-
الماعون:
صفات یک انسانی
که منکر روز جزا است چیست؟
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
درس دوم:سوره همزة
بسم الله الرحمن الرحيم
وَيْلٌ لِّكُلِّ هُمَزَةٍ لُّمَزَةٍ * الَّذِي جَمَعَ مَالا وَعَدَّدَهُ * يَحْسَبُ أَنَّ مَالَهُ أَخْلَدَهُ * كَلاَّ لَيُنبَذَنَّ فِي الْحُطَمَةِ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْحُطَمَةُ * نَارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ * الَّتِي
تَطَّلِعُ عَلَى الأَفْئِدَةِ *
إِنَّهَا عَلَيْهِم مُّؤْصَدَةٌ * فِي عَمَدٍ مُّمَدَّدَةٍ .
مقدمه شرح این سوره
این سوره مبارکه یکی از سوره های قرآنی است که در مورد جزای
گناهکاران صحبت میکند وبعد از شرح بعضی از صفات این انسانها در مورد عذاب آنها در
روز قیامت صحبت کرده انواع عذاب وچگونگی آن را بیان میکند.
شرح بعضی از کلمات قرآنی
1-
ویل: وای بر
2-
همزة: کسی که غیبت میکند وپشت سر مردم صحبت میکند.
3-
لمزة: کسی که مردم را مسخره میکند.
4-
لینبذن: به شدت وبا خشونت انداخته میشود به خاطر پستی آن
چیز یا کس.
5-
الحطمة: یکی از صفتهای آتش جهنم است که جسدهای مردم را قطعه
قطعه میکند.
6-
الموقدة: شعله ور شده.
7-
الأفئدة: باطن وقلب انسان.
8-
مؤصدة: جایی بسیار تنگ وبسته شده.
شرح کلی این سوره
بعضی از مفسرین گفته اند که سبب نزول این سوره در واقع شخصی
از مشرکین است به نام ولید بن المغیرة که این شخص در هر جا که قدم میگذاشت غیب
پیامبر را میکرد وآن حضرت را مورد تمسخر قرار میداد وبعضی دیگر از مفسرین گفته اند
سبب نزول این سوره فقط ولید بن المغیره نبوده بلکه چند شخص از مشرکین بودند که غیب
وبدگویی پیامبر را میکردند وآنها (الأخنس بن شریق- أمیة بن خلف- العاص بن وائل-
الولید بن المغیرة) هستند.
(ویل لکل همزة لمزة) قرآن مجید در اولین آیه این سوره خطاب به این افراد میکند ومیفرماید
وای بر انسانهای غیبت کننده ومسخره کننده باد در روز قیامت کسانی که کاری جز مسخره
کردن وبدگویی کردن از مردم را ندارند وکلمه لمزة در واقع شامل همه نوع مسخره کردن
میشود مثل اشاره با دست یا اشاره با چشم ویا حرکت دادن جزئی از بدن به معنای مسخره
کردن دیگران ویا با زبان خویش دیگران را مسخره کردن وبعضی از مفسرین گفته اند که
به معنای غیبت کننده نیز هست واز بین تمامی کلمات مفسرین متوجه میشویم که این دو
کلمه معنا ومفهوم بسیار وسیعی را دارا هستند، وکلمه ویل در هر جای قرآن که ذکر شده
باشد به معنای تهدیدی است بسیار شدید برای انسانهای گناهکار وظالم.
(الذی جمع مالا وعدده): این انسانهای غیبت کننده وبدگو کسانی هستند که مال وثروت
خویش را جمع آوری وحفظ کرده اند برای روزهایی که مشکلات در دنیا زیاد خواهد شد تا
به وسیله مال از خود دفاع کنند، وآنها به جایی رسیده اند که این مال باعث رسیدن
آنها به غرور وخودپرستی وخود نمایی میشود وباعث میشود که آنان مال را هدف خویش در
دنیا قرار دهند نه وسیله ای برای حل کردن مشکلات دنیا، واین حالت انسان را به
طغیان خواهد رساند همچون قارون که در زمان حضرت موسی علیه السلام زندگی میکرد وبه
خاطر ثروت فراوانی که بدست آورده بود دچار خودپرستی وغرور شد وخداوند را فراموش
کرد واین باعث نازل شدن عذاب الهی بر او شد که زمین به دستور خداوند باز شد واو
وتمام ثروتش را نابود کرد.
(یحسب أن ماله أخلده): تصور میکند که این ثروت او تا ابد باقی وجاویدان خواهد
ماند وفراموش میکند که این دنیا زود گذر است وهدف اساسی خلقت همان روز قیامت وبهشت
جاویدان الهی است.
(کلا لینبذن فی الحطمة): ابدا چنین نخواهد بود ومالشان آنها را حمایت نخواهد کرد
بلکه همچون یک موجود خار وذلیل وباشدت وخشم شدید وبا سر به دوزخ پرتاب خواهند شد،
کلمه حطمه به معنای قطعه قطعه کردن بدن است به وسیله آتش جهنم بعضی از روایات
دلالت میکند که آتش حطمه شامل تمامی جهنمیان نمیشود بلکه این آتشی است بسیار
سوزاننده که حتی از شدت حرارت همچون بمبی عظیم خواهد بود که اجسادشان را منفجر
خواهد کرد واعضای بدن آنها را قطعه قطعه خواهد کرد.
(نار الله الموقدة): وحطمه در واقع آتش خداوندی است که بسیار شعله ور است.
(التی تطلع علی الأفئدة): خصوصیات این آتش گونه ای است که نه فقط ظاهر وگوشت وپوست
انسان را میسوزاند بلکه به باطن قلبها نیز سرایت میکند وباطن آن انسانها را نیز
میسوزاند، وبعضی از مفسرین میگویند که این آتش اول قلب وباطن انسان را میسوزاند
سپس از قلب وباطن به طرف بقیه بدن انسان حرکت میکند زیرا هدف این آتش پاک کردن
باطن این افراد از کفر ونفاق وریا وخودپرستی وکبر وغرور است اولا وسپس مجازات
اعمالی که در دنیا انجام داده بودند.
(إنها علیهم مؤصدة): کلمه مؤصده به معنای جاییی است که بسیار محکم بسته شده
باشد ودر واقع این آیه شرح کیفیت دوزخ این افراد را به ما نشان میدهد وگویا این
انسانها را در اتاقهایی که از هر طرف بسته باشد قرار میدهند که هیچ راه فراری از
آن را نداشته واین تأکیدی است بر شدت نوع عذابی که شامل حال این انسانها میشود.
(فی عمد ممددة): عمد به معنای عمود است وممدده به معنای دراز بودن است پس
معنا اینگونه میشود که جایگاه این افراد در اتاقهایی است بسته که راه فراری ندارند
اضافه بر آن این اتاقها از هر طرف به وسیله یک عمودهایی به بالا همچون زندان بسته
شده است ودر واقع هدف قرآن از شرح مفصل دوزخ این است که ترس وهراس مردم را از وارد
شدن به آتش جهنم بیشتر بگرداند وباعث شود تا انسانی که ایمان دارد از گناه خود را
به دور نگاه دارد.
(کبر وغرور أساس گناهان است)
تکبر وغرور از جمله صفاتی هستند که در قرآن مجید بسیار ذکر
شده اند واین صفت باعث میشود که انسان دچار غفلت از آخرت گردد زیرا خود را بسیار
مهم وبا عظمت مشاهده میکند واین غفلت باعث نکران نعمت الهی میگردد ودر این حالت
دیگر نعمتهای خداوند وفضل الهی را مشاهده نمیکند بلکه تصور میکند که خود چنین
قابلیاتی را دارا است وثروت همراه با کبر وغرور انسان را وارد هوی وهوس دنیوی خویش
میکند ودیگران را به چشم حقارت مینگرد ودر این حالت دست از تحقیر ومسخره کردن دیگر
بر نخواهد داشت وعادة کسانی که از داخل احساس حقارت وپستی میکنند وقتی مال وثروت
ومقام بدست میاورند حقارت باطنی خویش را اینگونه نشان میدهند.
تمرین درس دوم
v : معنای کلمات
زیررا بنویسید:
1. همزة:
2. لمزة:
3. الحطمة:
4. الأفئدة:
5. مؤصدة:
v : به سوالات زیر
پاسخ دهید:
1. چرا خداوند غیبت
کردن را عملی ناپسند
میداند؟----------------------------------------------------------------------------------------------------------
2. چرا نباید دیگران
را مسخره کرد؟----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
3. این سوره در مورد
چه کسانی نازل شده است؟ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
4. چرا کبر وغرور
أساس گناهان است؟
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
5. سوره همزه را یکبار
بنویسید:
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
6. چرا آتش جهنم به
قلب وباطن انسان سرایت میکند؟
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
درس سوم سوره قارعه
بسم الله الرحمن الرحيم
الْقَارِعَةُ * مَا الْقَارِعَةُ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْقَارِعَةُ * يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ
الْمَبْثُوثِ * وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ
الْمَنفُوشِ * فَأَمَّا
مَن ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ *
فَهُوَ فِي عِيشَةٍ رَّاضِيَةٍ * وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ * فَأُمُّهُ هَاوِيَةٌ * وما أَدْرَاكَ مَا هِيَهْ * نارٌ حامِيَةٌ.
فضیلت قراءت این سوره
از امام باقر علیه السلام در فضیلت
این سوره مبارکه آمده است که : هر کس سوره القارعه را بخواند از فتنه دجال در أمان
خواهد بود واز چرک جهنم بدور خواهد گشت.
معنای کلمات این سوره
القارعة: صدایی است بسیار بلند همچون
صدای طبل شدید.
کالفراش المبثوث: همچون ملخ یا پروانه
پراکنده شده.
الجبال: کوهها
کالعهن المنفوش: همچون پشم رنگ شده
پراکنده.
فأمه هاویه: جایگاه او در آتش جهنم
خواهد بود.
نار حامیه: آتشی است بسیار سوزاننده.
معنای کلی این سوره
خداوند در این سوره مبارکه در مورد
هول وهراس حشر وقیامت صحبت میکند ودر آیه اول این سوره میفرماید (القارعه) یعنی آن
چیزی که همچون صدای طبل بسیار شدید وحشتناک است ودر واقع کلمه القارعه یکی از
اسمهای روز قیامت است زیرا خداوند در قرآن اسمهای مختلفی را برای روز قیامت بیان
کرده است ویکی از این اسمها القارعه است.
(ما القارعه): چیست آن صدایی یا آن
واقعه ای که انسان را خواهد ترساند.
(وما أدراک ما القارعه): نمیدانی ای
رسول خدا که قارعه چیست، یعنی آن قدر شدید است که حتی پیامبر خدا نیز کاملا از
احداث آن با خبر نیست، ویا اینکه مقصود از این آیه بیان برای سائر مردم است حتی
اگر پیامبر (ص) در مورد این موضوع اطلاعات کامل داشته باشد لیکن برای مردم امری
است بسیار مبهم.
(یوم یکون الناس کالفراش المبثوث): در
آن روز مردم همچون پروانه هایی خواهند شد که در هر طرف پراکنده هستند.
چرا خداوند مردم را به پروانه تشبیه
کرده است؟ زیرا از بین تمامی حشرات وحیواناتی که دسته جمعی حرکت میکنند فقط پروانه
ها هستند که جهت مشخصی ندارند وهر کدام از آنها به طرفی حرکت میکند، مفسرین
میگویند که این معنا دلالت بر چند چیز دارد:
1-
انسانها در روز قیامت هر کدام به جهتی بر اساس هدایت الهی حرکت
خواهند کرد اگر از اهل بهشت باشند به طرف بهشت واگر از اهل دوزخ باشند به طرف جهنم
حرکت میکنند وبه خاطر همین است که همچون پروانه هایی هستند که جهت مشخصی ندارند
وبه شکل گروهی حرکت نمیکنند بلکه هر کس بر اساس عمل خویش حرکت خواهد کرد.
2-
وبعضی از مفسرین میگویند این تشبیه باین دلیل است که پروانه ها
همیشه خود را دیوانه وار وارد آتش میکنند واین تشبیهی است برای اهل دوزخ که خود را
در آتش دوزخ خواهند افکند وقتی که از قبرهای خویش به طرف صراط حرکت میکنند.
3-
وبعضی از مفسرین میگویند این تشبیه دلالت بر حیرت بسیار شدید
مردم در آن روز هولناک دارد زیرا حادثه بسیار وحشتناک ومردم با ترس وهراسی شدید از
قبرهای خویش بیرون خواهند آمد وتمامی آن حوادث وحشتناک را مشاهده خواهند کرد واین
باعث میشود که مردم هر کدام به طرفی حرکت کنند به خاطر ترس وهراسی که خواهند داشت.
4-
لیکن در نتیجه میتوان گفت که تمامی این احتمالات میتواند درست
باشد زیرا در آن روز وحشتناک مردم به هر سویی ممکن است از شدت ترس حرکت کنند
وهمچنین میتواند این تشبیه نشانگر شرح حدیث امامان ما باشد که میفرمایند هر کس از
قبر خویش بیرون بیاید در آن لحظه اگر از اهل بهشت باشد بوی بهشت را احساس خواهد
کرد واگر از اهل جهنم باشد حرارت آتش را احساس خواهد کرد.
(وتکون الجبال
کالعهن المنفوش): وهمچنین در آن روز کوهها همچون پشم رنگی پراکنده در هر مکانی
خواهند شد ودر قرآن مجید بسیار آمده است که کوهها در آن روز حرکت خواهند کرد سپس
با یک ضربه به زمین فورد خواهند آمد وخاک وسنگهایشان پراکنده خواهد شد وقرآن این
حالت را به پشم رنگی پراکنده تشبیه کرده است زیرا رنگ خاک وسنگ در هر منطقه ای از
کره زمین مختلف خواهد بود.
(فأما من ثقلت موازینه فهو فی عیشة
راضیة): پس هر آنکس که میزان عملش سنگین تر باشد او یک زندگی بسیار راحتی را خواهد
داشت.
اولین سؤالی که اینجا مطرح میشود این
است که آیا اعمال انسان وزن دارند که قرآن آنها را اینگونه تشبیه میکند؟
1-
بعضی از مفسرین میگویند که میزان به معنای ترازو است وترازو
برای وزن اشیاء به کار میرود واز این لحاظ این کلمه برای وزن اشیاء معنوی نیز بکار
رفته است.
2-
بعضی دیگر از مفسرین میگویند که اعمال انسان در آن روز مجسم
خواهد شد ومیتوان آن را واقعا وزن کرد وبه شکل واقعی تمامی اعمال انسان وزن خواهد
شد.
3-
وبعضی دیگر از مفسرین میگویند که نامه اعمال انسان است که وزن
خواهد شد وهمانگونه که برای هر چیزی در این دنیا ترازویی هست مثل وزن وسنجش دمای
بدن ودمای هوا ومقدار چربی خون یا کم خونی وغیره در روز قیامت واقعا ترازویی وجود
دارد که نامه عمل انسان را با آن وزن خواهند کرد.
4-
از امام صادق علیه السلام در مورد معنای میزان سؤال میشود
ایشان میفرمایند: میزان همان عدالت الهی است.
5-
ودر جایی دیگر از امیر مؤمنان سؤال میشود در مورد معنای وزن
کردن اعمال میفرمایند: که ایشان وسائر امامان میزان عدالت الهی در روز قیامت
هستند.
(فهو فی عیشة راضیة) درجه رضایت انسان مؤمن در روز قیامت
آنچنان زیاد است که قرآن میفرماید فهو فی عیشة راضیة به جای اینکه کلمه مرضیة بکار
رود که اسم مفعول است راضیه بکار رفته است که اسم فاعل است برای بیان وتأکید شدت
رضایت از جایگاه خویش در روز قیامت است واین در واقع فرق دنیا وآخرت است زیرا در
دنیا هر چند هم که انسان راضی از زندگی خویش باشد باید در کنار این رضایت یک
نارضایتی هایی هم داشته باشد وزندگی در این دنیا خالی از ناراحتی ها نخواهد شد
لیکن فقط بهشت ابدی الهی است که برای انسان اطمینان وراحتی ورضایت کامل را فراهم
میکند.
(وأما من خفت موازینه فأمه هاویه): کلمه خفت موازینه یعنی آن
کسی که میزان عملش سبک باشد که در مورد معنای میزان بسیار در آیه گذشته صحبت کردیم
سپس قرآن میفرماید هر کس نامه عمل او سبک باشد فأمه هاویه: أم در زبان عربی به
معنای مادر است وبه معناهای دیگری همچون اصل واساس ومکانی که انسان به آن پناه
میبرد نیز استفاده شده است وهاویه از کلمه هوی بمعنای سقط یعنی فرود آمد یا پرتاب
شدن نیز استفاده میشود ودر این صورت معنای این قسم از آیه این میشود که هر کسی که
میزان عملش سبک باشد جایگاه او سقوط به طرف هاویه است که هاویه در واقع دلالت بر
جایی بسیار پایین دارد وبعضی دیگر از مفسرین میگویند که ام به معنای مغز نیز است
که ممکن است معنای این آیه این باشد که انسانهای بد را روز قیامت با سر وارد دوزخ
میکنند .
(وما أدراک ما هی)؟ ونمیدانی ای پیامبر که هاویه چیست؟
(نار حامیه) : آتشی است بسیار سوزاننده وگرم.
(هر
عملی در روز قیامت وزنی دارد)
در بعضی از روایات أهل بیت علیهم السلام ذکر شده است که بعضی
از اعمال وزن سنگین تری دارند وبعضی ها سبک تر هستند مثلا در حدیثی از پیامبر اکرم
(ص) در شرح معنای (لا إله إلا الله) فرمودند این کلمه ای است که خداوند اعمال
انسان را بدون آن قبول نخواهد کرد واین کلمه تقوا است وبوسیله این کلمه میزان
اعمال انسان سنگین خواهد شد واین در واقع دلالت بر فهم دقیق کلمه توحید دارد زیرا
بدون توحید اعمال انسان اصلا مورد قبول حق واقع نخواهند گشت.
وهمچنین از امام صادق علیه السلام روایت است که ایشان فرمودند:
در ترازوی عمل انسان چیزی سنگین تر از صلوات بر محمد وآل محمد نیست) واین حدیث در
واقع اشاره ای دارد به فهمیدن مقام نبوت وامامت والا صلوات بر محمد وآل محمد به
تنهایی بدون فهمیدن معنای این کلمه ارزش آنچنانی نخواهد داشت بلکه هدف از ذکر این
کلمه یاد آوری انسان به مقام نبوت وامامت است.
وهمچنین امام باقر علیه السلام میفرمایند: هر کس ظاهرش از
باطنش بهتر باشد میزان اعمالش سبک خواهد شد واین در واقع به معنای ریا ونفاق است
که هر کسی بیش از حقیقت تدین خویش خود را جلوه دهد به همان اندازه از میزان عمل او
کاسته خواهد شد.
(تمرین
درس)
v
: معنای کلمات زیر را بنویسید:
v
القارعه:
v
الفراش المبثوث:
v
العهن المنفوش:
v
هاویه:
v
حامیه:
Ø
: چرا خداوند روز قیامت را به قارعه تشبیه کرده است؟
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ø
: چرا مردم در روز قیامت به پروانه تشبیه شده اند؟
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ø
:هدف از ترساندن مردم از وقایع روز قیامت چیست؟
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ø
: این سوره را کامل یکبار بنویسید:
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
درس
چهارم سوره تكاثر
بسم الله الرحمن الرحيم *
أَلْهَاكُمُ
التَّكَاثُرُ * حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ * كَلاَّ سَوْفَ تَعْلَمُونَ * ثُمَّ كَلاَّ سَوْفَ تَعْلَمُون * كَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ
الْيَقِينِ * لَتَرَوُنَّ الْجَحِيم * ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَيْنَ
الْيَقِينِ * ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ*
أهميت خواندن الهاکم التکاثر:
امام صادق علیه السلام میفرمایند که پیامبر گرامی اسلام
فرمودند هر کس سوره الهاکم التکاثر را قبل از خواب قراءت کند از فتنه وعذاب قبر
بدور خواهد بود.
روزی به امام علی علیه السلام گفته شد که چرا همیشه مجاورت
قبرستان را کرده ای؟ آن حضرت فرمودند : من آنها را همسایگان صادقی میبینم که در
حال بخشش وتکفیر گناهان خویش ویاد آخرت هستند.
سبب نازل شدن این سوره:
بعضی از مفسرین اعتقاد دارند که این سوره در مورد دو قبیله
از قبیله های مشرک قریش نازل شد که هر کدام از آنها افتخار میکردند بر دیگری بخاطر
مال وثروت وافراد آن قبیله تا جایی که برای اثبات این امر که کدام یک والاتر هستند
رو به مقبره بردند وشروع به شمردن مردگان خویش کردند تا هر کدام به باور خویش
والاتر از دیگری باشد، وفراموش کردند روز قیامت را وعذاب الهی که شامل کافران
میگردد وفقط به دنیای مادی که مبنی بر مال وثروت ومقام دنیوی است اهمیت گما رده و
آن را فقط مشاهده کردند واین باعث فخر فروشی هر کدام از این قبیله ها در مقابل
دیگری شد.
وبعضی دیگر از مفسرین گفتند که این سوره در مورد بعضی از
قبیله های أنصار که در مدینه زندگی میکردند نازل شد.
وبعضی دیگر گفتند که این سوره در مورد فخر فروشی یهودیان بر
دیگر قبیله های عربی نازل شده است لیکن بر اساس شکل آیه های قرآنی به نظر میرسد که
این سوره در مورد قبیله های مشرک قریش نازل شده است.
(الهاکم التکاثر): کلمه الهاکم از لهو گرفته شده ومقصود مشغول شدن مردم به
کارهای کوچک وبی ارزش دنیا همچون مال وثروت وجاه ومقام، ولهو را در جایی دیگر به
هر عملی که انسان را از مقصد وهدف اساسی خویش غافل کند لهو گفته میشود، ومفسرین
میگویند که مقصود از الهاکم التکاثر این است که شما مشغول فخر فروشی و کثرت مال
وثروت وجمعیت خود هستید وتا جایی این فخر فروشی در شما طغیان کرد که به سوی مقبره
ها حرکت کرده ومشغول حساب کردن حتی مردگان خود شدید تا حتی به عدد مردگان خویش نیز
تفاخر جویید.
(حتی زرتم المقابر): پس مشغول کثرت مال وثروت وفخر فروشی خود بودید واین امر تا
جایی رسید که مقبره ها را زیارت کردید به هدف شمارش مردگان خویش وافتخار به عدد
مردگان.
عذاب قبر: از امام علی علیه السلام در نهج البلاغه در شرح این سوره
مبارکه آمده است که آن حضرت در یکی از خطبه های خویش سوره الهاکم التکاثر را
خواندند سپس فرمودند وای بر امری که بسیار دور آن را تصور میکنند و همیشه از آن
غافل هستند وخطری است بسیار عظیم وهولناک آیا به اجداد مرده خویش فخر میورزند یا
اینکه با شمارش عدد مردگان بیشتر میشوند واز آنان جسمهایی خالی وتهی را باز
میگردانند که بی حرکت مانده است وباید
وسیله ای برای عبرت گرفت باشند نه وسیله ای برای فخر فروشی کردن.
(کلا سوف تعلمون): در این آیه خداوند
در بیان تهدید به مستکبران میگوید، این امر همانگونه که تصور میکنید نیست
وهمانگونه که بنظر آنها مایه فخر است نخواهد بود ودر زمانی نزدیک نتیجه این اهمیت
به مال وثروت وفخر فروشی خویش را خواهند دید.
(ثم کلا سوف تعلمون): سپس آنگونه که تصور میکنید نیست بلکه خواهید دانست، مفسرین
میگویند که آیه اول اشاره به شناخت آن مردم در عالم برزخ دارد واین آیه بعدی
تاکیدی است بر عذابی که در روز قیامت خواهند داشت دارد.
زر بن حبیش که یکی از اصحاب امام علی علیه السلام است نقل
میکند که ما در مورد عذاب عالم برزخ شک داشتیم تا اینکه از امام علی علیه السلام
پرسیدیم وایشان این آیه را برای ما خواندند وفرمودند این آیه دلالت بر عذاب قبر
میکند.
(کلا لو تعلمون علم الیقین): ابدا آنگونه که تصور میکنید نیست بلکه اگر به مرحله علم
یقین برسید (لترون الجحیم): جهنم ودوزخ را خواهید دید (ثم لترونها عین
الیقین): واگر از مرحله علم یقین به مرحله عین یقین برسید در آن مرحله به
درستی ووضوح میتوانید دوزخ را مشاهده کنید .
در این دو آیه باید اولا وقبل از هر چیزی مسأله علم یقین
وعین یقین را شرح دهیم تا روشن شود مقصود از مرحله علم یقین وعین یقین چیست؟
مراحل رسیدن به
شناخت کامل خداوند به 3 قسم تقسیم میشوند:
1-
علم حصولی
2-
علم حضوری یا (علم الیقین)
3-
عین الیقین
مقصود از علم حصولی این است که انسان با دلیل وبرهان
معناهای اسلامی وقرآنی را یاد بگیرد یعنی مثلا برای فهمیدن توحید واینکه خداوند
یگانه است دلیل بیاورد ودر این حال میتواند از ادله کونی همچون ماه وستارگان وزمین
وخورشید وحیوانات وحتی بدن انسان نیز نام ببرد که بوسیله مشاهده کردن مخلوقات الهی
میتوانیم به وجود خداوند پی ببریم که به این روش علم حصولی در اصطلاح دینی گفته
میشود که در این حالت شخص معلومات را به وسیله آیات وادله آن در ذهن خویش خواهد
داشت لیکن در این مرحله نمیتوان به این شخص یک انسان معتقد گفت زیرا انسان معتقد
کسی است که این دلایل وبرهانها در جان وروح او آمیخته باشد وبا عمل آنها را تصدیق
کند .
علم حضوری یا علم یقین: انسان در این مرحله تمام دلایل
وبرهانهایی که یاد گرفته را با جان ونفس خویش آمیخته خواهد کرد ودر عمل آنها را
انجام خواهد داد یعنی از گناهان دوری خواهد جست زیرا میداند که گناه نفس وباطن
وروح انسان را فاسد خواهد کرد واو را از
رحمت الهی بدور خواهد گرداند واگر انسان از گناهان بعد از علم ودانشی که در مرحله
اول بدست آورد دروی کند باطنش بسیار پاک وطاهر خواهد شد وبا باطنی پاک میتواند
بسیاری از حقائق الهی را کشف کند ودر این حالت است که انوار الهی در باطن او خواهد
دمید وارتباطش با پروردگار این جهان بسیار زیاد خواهد شد وبعد از مدت زمانی یک
انسان دیگری خواهد شد که با علم ومعرفت وعمل کارهای خویش را هماهنگ کرده است
وزندگی اش پر از انوار لامتناهی الهی شده است.
عین الیقین: مرحله عین الیقین مرحله ایست بسیار والاتر از
مرحله علم الیقین زیرا در علم الیقین قلب وجانش پر از نور الهی گردید وفقط مصلحت
الهی را در اعمالش در نظر میگرد لیکن در این مرحله که مخصوص انسانهای بسیار والا
است ومخصوص صدیقین و عالمان ربانی حقیقی وپیامبران وامامان است ، البته هر کدام بر
اساس مقدار ایمان خویش چون همانگونه که میدانیم ایمان مراتب بسیار زیادی دارد وبر
اساس هر انسانی مختلف خواهد بود همچون نور که درجات بسیار زیادی دارد از نور شمس
گرفته شده تا نور چراغ عادی اتاق ونور بسیار عظیم آفتاب، ایمان انسانها نیز همین
گونه است که بر اساس مقدار علم ودانش ویقین آنها تغییر خواهد کرد لیکن در این
مرحله نه فقط قلب این انسان جایگاهی برای الطاف الهی میگردد بلکه میتواند بسیاری
از حقائق را با قلب پاک خویش وفطرت ایمانی خویش مشاهده کند همانگونه که خداوند
منان در شرح این آیه مبارکه اینگونه درجات ایمانی را برای ما توصیف میکند:
میفرماید (کلا لو تعلمون علم الیقین – لتروون الجحیم) اگر
به مرحله علم یقین برسید والطاف وانوار الهی را در قلب خود احساس کنید میتوانید
جهنم را مشاهده کنید البته در اینجا مشاهده آتش جهنم با نور علم ودانش وقلب پاک
انسان خواهد بود سپس قرآن میفرماید (ثم لترونها عین الیقین) ودر اینجا مقصود
مشاهده حقیقی آتش جهنم است زیرا از امام علی علیه السلام نقل شده است که ایشان
فرمودند (لو کشف لی الغطاء لما ازددت یقینا) اگر پرده های پوشیده الهی از این جهان
برداشته شود به ایمان ویقین من حتی ذره ای نیز اضافه نخواهد شد، زیرا این امام
بزرگوار گویا با چشمان باطنی وظاهری خویش به خاطر عمق یقین وادراک بسیار والایی که
دارند بهشت وجهنم را مشاهده کرده اند.
پس مرحله عین الیقین مرحله ای است که مخصوص فقط اولیاء صالح
وپیامبران وامامان است که در این مرحله حقائق را مشاهده میکنند ونه فقط به آنها
ایمان دارند .
بعضی از مفسرین میگویند که مقصود این دو آیه این است که اگر
علم ودانش وایمان بسیار قویی داشته باشید میتوانید واقعا آتش جهنم را در این دنیا
با باطن خویش مشاهده کنید وحتما در روز قیامت آن را خواهید دید، زیرا از احادیث
اهل بیت اینگونه استنتاج میشود که همه مردم حتی مومنین نیز آتش جهنم را خواهند دید
حتی اگر فقط کافرین ومشرکین وارد آن میشوند
(ثم لتسئلن یومئذ عن النعیم): سپس آیه آخر این سوره میفرماید سپس بعد از مشاهده آتش جهنم
در روز قیامت از شما در مورد نعمتهایی که به شما داده بودیم سؤال خواهیم کرد بعضی
از علمای اهل تسنن میگویند که مقصود از نعیم در این آیه تمامی نعمتهایی است که
خداوند به انسانها داده است لیکن وقتی یکی از صحابه امام صادق از ایشان در مورد
معنای کلمه نعیم در این آیه سوال کردند ایشان فرمودند نعیم در واقع همان نعمت
بسیار بزرگ الهی است که خداوند به انسانها داده است وآن نعمت ائمه اطهار ما هستند
زیرا آنان بزرگترین نعمتی هستند که خداوند برای هدایت بشریت قرار داده است وهر کسی
از این نعمت بسیار بزرگ استفاده نکرده باشد در مورد آن در روز قیامت سؤال خواهد
شد.
****************************************
تمرین این درس
v
معنای کلمات زیر را بنویسید:
التکاثر:
المقابر:
سوف تعلمون:
علم الیقین:
الجحیم:
عین الیقین:
النعیم:
v
چرا زیارت کردن مقبره برای انسان بسیار مفید است؟
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
v چرا انسانهایی که فخر فروشی
میکنند به مال وثروت خویش انسانهایی هستند که ایمانشان بسیار ضعیف است؟
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
v
کدام آیه از آیات این درس در مورد عذاب قبر صحبت میکرد؟
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
v آیه قرآنی (کلا سوف تعلمون ) (ثم کلا سوف
تعلمون) به چه دلیل دو بار تکرار شده است ومعنای این دو آیه چه فرقی با هم دارد؟
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
v
سوره الهاکم التکاثر را یکبار با خط خوش بنویسید:
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
v
آیا تمامی مردم آتش جهنم را خواهند دید حتی اگر مؤمن باشند؟
اگر بله دلیل آن را بنویسید؟
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------والحمد لله رب العالمين- با آرزوي موفقيت براي تمامي شما
عزيزان
(منصوره شبیری)
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر